بنیان های همسرگزینی در آدمیان - بخش نخست ( روزنامه شرق - صفحه علم )
آشنایی با بنیان های همسر و خانواده گزینی در آدمی – بخش نخست
ناهمگونی در همانندآفرینی
دکتر بهنام اوحدی*
ديويدسيگيري ، يا كوبويژيل و جنيفر بايردكراون از دانشگاه ميسوري كلمبيا « دگرگونی همسرگزيني و خانواده سازی آدمی » را به گونه ای همه سونگرانه ارزیابي كردهاند.
اين ارزیابی، نظريهي تكامل و پژوهشهاي تجربي درباره ی همسر و خانواده گزيني را از گونههاي نا انساني تا آدمی بازبيني نموده و به دستاوردهای در خور ژرف اندیشی رسيده است.
همسر گزيني در گونههاي نا انساني
داروين و والاس هر يك به گونه ای جداگانه مكانيزم نخستين يعني « گزينش طبيعي » را كشف كردند كه دگرگونی های تكاملي را در درون هرگونه پديد آورده و به پيدايش گونهي نویني ميانجامد. داروين همچنين مكانيزمهاي ديگري را كه درون گونهها رخ ميدهند و فاكتورهاي اساسي تكامل تفاوتهاي جنسي را كشف كرد. اين مكانيزمها « گزينش جنسي » ناميده شدهاند.
اين گزينش شامل پیشی جویی درون اعضاي همجنس بر سر جفتها و گزينش مو شكافانه و دقيق شريك زندگي است.
شايعترين پويايي در همسرگزیني، پیش جویی نرها با يكديگر براي به دست آوردن همسر و پيروزي در برگزیدن مادههاست. اما چرا اين پويايي تا ايناندازه شايع است؟ داروين در سال 1871 گزينش جنسي را بیان کرد ، اما هویدا نساخت که چرا نرها گرایش دارند كه بر سر جفتهاي شان رقابت كنند و چرا مادهها انتخاب كننده ترند.
پس از يك سده ، ويليامز در سال 1966 و تريورز بيان کردند كه هر گونه تفاوت جنسي در گرایش براي پیش جویی يا برگزیدن ، به طور عمده – اما نه اختصاصي – به ميزان سرمايه گذاري هر جنس در مسئله ی والدي بستگي دارد.
آن جنسيتي كه سرمايه گذاري والدي بيشتري را به دوش ميكشد، يك همانندآفرینی ( توليد مثلي ) مهم براي اعضاي جنس رو به رو ميشود و اين يك دليل پیشی جویی اعضاي با سرمايه گذاري كمتر والدي (اغلب نرها) بر سر اعضاي با سرمايه گذاري والدي بيشتر (اغلب مادهها) است. بدينگونه اعضاي با سرمايهگذاري والدي بيشتر خواهان و خريدار بيشتري دارند.
ناهمگونی هاي جنسي در نرخ و آهنگ همانندآفرینی
ناهمگونی هاي جنسي در اين زمينه ، بر پایه ی محدوديت های زيست شناختي همانند آفرینی نرها و مادهها در درازای عمرشان است.
بدين گونه كه محدوديت پستانداران ماده با درازای دورهي بارداري و نیز دورهي شيردهي پس از زايمان ارتباط دارد، اما محدوديت پستانداران نر با شمار مادههايي هویدا ميشود كه پستانداران نر ميتوانند به آنها دستيابي جنسي داشته باشند.
بنابراين در يك فصل همانندآفرینی، جنس ماده به گونه ی معمول يك فرزند ميآورد، در حالي كه جنس نر - كه در پیشی جویی براي دستيابي به جنس ماده پيروز و كامياب بوده است - ميتواند فرزندان فراواني پديد آورد.
اين امر بدان دليل است كه جنس ماده سرمايهي فراواني براي امر والدي ميگذارد، در حالي كه جنس نر چنين سرمايهاي نميگذارد. چنين حالتي در بيش از 95 درصد گونههاي پستانداران ديده ميشود.
سوگيريهاي رفتاري وابستهي اين امر، ترجيح نرها براي داشتن همسرهاي پرشمار و نيز گوناگونی در برآمدهای همانندآفرینی نسبت به مادههاست. برخي نرها فرزندان بسياري پديد ميآورند و برخي هرگز فرزندي ندارند؛ اين پويايي است كه بر پیشی جویی نر با نر را مي افزاید.
نسبت جنسيتي عملياتي
نسبت جنسيتي عملياتي ، نسبتي از نرهاي کنشگر، به مادههاي کنشگر از دیدگاه جنسي در يك جمعيت مشخص بارور و زاياست كه به نرخ و آهنگ همانندآفرینی بستگي دارد. در يك جمعيت كه بسياري از مادههاي بالغ از دیدگاه جنسي چون نرها، با يك نسبت جنسي واقعي يك به يك وجود دارند، هرگونه ناهمگونی جنسي در نرخ و آهنگ همانندآفرینی ، اين نسبت جنسيتي عملياتي را دگرگون خواهد كرد.
پستانداران نر يك نرخ بالقوهي همانندآفرینی پرشتابتر از مادهها دارند و بنابراين به گونه ی معمول شمار نرهاي پذيرا از لحاظ جنسي ، بسیار بيشتر از مادهها در بيشتر جوامع است.
سوگيري پدیدآمده به افزایش پیشی جویی با نر در دستيابي به يك شمار محدود مادهي پذيرندهي آميزش خواهد بود. پیش جویی نر با نر ، شرايطي را پديد ميآورد كه در آن برگزیدن مادهها دگرگون ميشود.
در گونههايي كه مادهها يك نرخ و آهنگ همانندآفرینی شتابان تري دارند (براي نمونه، گونههايي كه نرها روي تخمها ميخوابند) اين مادهها هستند كه پیشی ميجویند و اين نرهايند كه برميگزینند.
همسرگزيني
از آن جا كه مادهها نسبت به نرها گرایش بيشتري به سرمايه گذاري در امر والدي دارند، برگزیدن از سوي مادهها شايعتر از نرهاست. اين امر در گونههاي پرندگان، حشرات، ماهيها، خزندگان و پستانداران نشان داده شده است.
يك دستاورد گزینش از سوي مادهها، دگرگونی ویژگی های گزافه آميز نرينه است؛ همانند آن چه درباره ی درازای پرهاي دم پرندهي نر مرغ مگس خوار ديده ميشود كه گزینش از سوي پرندهي ماده بر پایه ی آن انجام ميشود (درست مانند آن چه درباره ی دم طاووس نر ديده ميشود).
اين چنين ویژگی هایی ، نشان دهندهي سلامتي ژنتيكي و فيزيكي نر و توانايي او براي به دست آوردن غذا و سرمايه گذاري والدي در پیش چشم و ذهن پرندهي ماده است.
سلامتي ژنتيكي و فيزيكي پرندهي نر وابسته به « برتري ايمني » آنان است كه آنها را نسبت به عفونتهاي انگلي زيست بوم محلي شان مقام ميسازد. چنین پیش چشم و ذهن نشسته که برتري ايمني توارث پذیر است و بنابراين فرزندان این گونه نرهاي دارای ویژگی های گزافه آميز- پرهاي بلند دم- بيشتر عمر ميكنند.
*روانپزشک و درمانگر مشکلات جنسی ، زناشویی و خانوادگی